Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Dr. Fatih Birol, jeopolitik gelişmelerin küresel enerji piyasaları üzerinde benzeri görülmemiş bir baskı oluşturduğunu vurgulayarak, dünyanın iki büyük enerji tedarik güzergâhının felç olduğunu belirtti.

Birol, İstanbul’da düzenlenen 17. Boğaziçi Zirvesi kapsamındaki "Yeniden Şekillenen Dünyada Jeopolitiğe Yön Vermek: Enerji Koridorları ve Yeni Güç Dengesi" başlıklı panele video mesajla katıldı. 

Konuşmasında küresel enerji piyasalarında yaşanan son gelişmeleri, Orta Doğu’daki savaşın sektöre etkilerini ve Antalya’da gerçekleştirilecek COP31 İklim Zirvesi’ne ilişkin beklentilerini paylaştı.

"Tarihin en büyük arz güvenliği tehdidi"

Enerji sektörü ile jeopolitiğin tarih boyunca hep iç içe olduğunu ancak siyasi gelişmelerin piyasalar üzerinde bugünkü kadar belirleyici olduğu bir dönemin daha önce yaşanmadığına dikkati çeken Birol, küresel ticaretin iki ana atardamarının büyük bir kesintiye uğradığını ifade etti.

Dört yıl öncesine kadar dünya enerji ticaretinin Batı Sibirya’dan Avrupa’ya uzanan Rus hatları ile Orta Doğu’dan Hürmüz Boğazı vasıtasıyla Asya ve diğer pazarlara ulaşan güzergâhlar üzerinden yürütüldüğünü hatırlatan Birol, mevcut durumu şu sözlerle değerlendirdi:

"Bugün bu iki büyük enerji atardamarı da felç olmuş durumda. Bu, enerji dünyası açısından son derece büyük bir şok. Mart ayında da ifade ettiğim gibi, bunun tarihte karşılaştığımız en büyük enerji arz güvenliği tehdidi olduğuna inanıyorum."

Savaşın başlamasından bu yana motorin fiyatlarının yüzde 200’ün üzerinde arttığına işaret eden Birol, fiyat artışlarının yalnızca ham petrolle sınırlı kalmadığının altını çizdi.

Elektrikli Araç Satışlarında Rekor Artış ve Nükleer Hamlesi

Ülkelerin yaşanan krize kısa vadeli çözümlerin yanı sıra uzun vadeli politika değişiklikleriyle yanıt verdiğini söyleyen Birol, son 9 ayda öne çıkan 4 temel eğilimi aktardı.

Yenilenebilir enerji yatırımlarının sadece iklim politikası olmaktan çıkıp bir enerji güvenliği stratejisine dönüştüğünü belirten IEA Başkanı, elektrikli araç pazarındaki sıçramaya değindi. Çin dışarıda tutulduğunda, dünyanın geri kalanında elektrikli otomobil satışlarının son 9 ayda rekor kırarak yüzde 60 oranında arttığını kaydeden Birol, tüketicilerin petrol ürünleri yerine elektrik kullanımına kaydığını ifade etti.

Birol, krizin etkisiyle Çin ve Hindistan’da kömür tüketiminin yükseldiğini, nükleer enerjiye olan ilginin ise son 40 yılın zirvesine çıktığını bildirdi. Dünya genelinde 90 gigavatlık nükleer santral kapasitesinin inşa halinde olduğunu belirten Birol, "Bugün dünya genelinde 90 gigavatlık nükleer enerji kapasitesi inşa halinde. Bu, son 40 yılın en yüksek seviyesi." dedi.

"Enerji dünyasında en kıt kaynak güven"

Enerji ticaretinde dengelerin değiştiğini, ülkelerin artık tek bir tedarikçiye veya tek bir koridora bağlı kalmak istemediğini dile getiren Birol, pazardaki temel sorunun ham madde eksikliği değil, güven sorunu olduğunu savundu.

Birol, tedarik süreçlerindeki yaklaşım değişimini şu ifadelerle açıkladı:"Bugün enerji dünyasının en kıt kaynağı petrol değil, motorin değil, LNG değil, uranyum ya da bakır değil. En kıt kaynak güven. Ülkeler güvenebilecekleri ortaklarla çalışmak istiyor. Çünkü bir başka enerji krizinin mağduru olmak istemiyorlar."

Fiyatın artık tek kriter olmadığını vurgulayan Birol, güvenilir bir tedarikçiden 4 dolara ürün almanın, riskli bir tedarikçinin 3 dolarlık teklifine tercih edilebileceğini ekledi.

COP31 için küresel elektrifikasyon hedefi: "2035'te yüzde 35"

Konuşmasının son bölümünde Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi’ne ilişkin ajansın önerisini açıklayan Fatih Birol, bugün küresel enerji tüketimindeki payı yüzde 24 seviyesinde bulunan elektriğin oranını 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedeflediklerini bildirdi.

Zirveden küresel bir taahhüt çıkmasını arzuladığını belirten Birol, "Antalya’dan bütün ülkelerin imzalayacağı bir karar veya taahhüt çıkmasını çok arzu ediyorum. Böyle bir anlaşmaya varılması halinde bunun dünya genelindeki yatırımcılara ve piyasalara son derece güçlü ve açık bir mesaj vereceğine inanıyorum." diyerek sözlerini tamamladı.